Kaliningrad: Η κόκκινη γραμμή της Ρωσίας και το επικίνδυνο παιχνίδι του NATO στη Βαλτική
Η αντιπαράθεση Ρωσίας–NATO περνά σε ένα από τα πιο επικίνδυνα σημεία της μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Η Μόσχα προειδοποίησε επίσημα τη Συμμαχία ότι οποιαδήποτε προσπάθεια αποκλεισμού του Kaliningrad θα μπορούσε να προκαλέσει στρατιωτική απάντηση με ολόκληρο το διαθέσιμο ρωσικό οπλοστάσιο — ακόμη και με πυρηνικά όπλα.
Πίσω από τη δραματική αυτή προειδοποίηση βρίσκεται ένα μεγαλύτερο πρόβλημα: η Βαλτική μετατρέπεται σταδιακά σε χώρο όπου στρατιωτικές ασκήσεις, αναχαιτίσεις, drones, κυρώσεις και απειλές μπορεί να δημιουργήσουν μια κρίση που κανείς δεν θα μπορέσει εύκολα να ελέγξει.
Η προειδοποίηση δεν διατυπώθηκε σε τηλεοπτική εκπομπή ούτε σε ανεπίσημη δήλωση Ρώσου αξιωματούχου.
Σύμφωνα με το Reuters, η Ρωσία απέστειλε επίσημο διπλωματικό έγγραφο στο NATO, χαρακτηρίζοντας την πορεία της Συμμαχίας «επικίνδυνη και απερίσκεπτη» και προειδοποιώντας ότι μια προσπάθεια απομόνωσης του Kaliningrad θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε άμεση στρατιωτική σύγκρουση.
Η ρωσική πλευρά αναφέρει ότι, εφόσον απειληθεί η εδαφική της ακεραιότητα, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει «ολόκληρο το οπλοστάσιο δυνάμεων και δυνατοτήτων» που διαθέτει, συμπεριλαμβανομένων πυρηνικών όπλων.
«Θα τελειώσει σύντομα»
Εξάλλου νέα προειδοποίηση προς τις ευρωπαϊκές χώρες απηύθυνε η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Maria Zakharova, δηλώνοντας ότι σε περίπτωση επίθεσης κατά της Ρωσίας η σύγκρουση θα είχε πολύ διαφορετικό χαρακτήρα και θα εξελισσόταν σε σύντομο χρονικό διάστημα.
«Εάν η Ευρώπη επιτεθεί στη Ρωσία, θα είναι ένας εντελώς διαφορετικός πόλεμος, θα είναι πολύ σύντομος», δήλωσε η Zakharova, σύμφωνα με το RIA Novosti.
Η Ρωσίδα αξιωματούχος υποστήριξε παράλληλα ότι η Μόσχα δεν απειλεί και δεν σκοπεύει να απειλήσει ευρωπαϊκές χώρες, επαναλαμβάνοντας τη θέση του Vladimir Putin ότι η Ρωσία διαθέτει τις δυνατότητες να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια εναντίον της.
Γιατί το Kaliningrad είναι κόκκινη γραμμή
Το Kaliningrad αποτελεί ρωσικό έδαφος αποκομμένο γεωγραφικά από την υπόλοιπη Ρωσία και βρίσκεται ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία, δύο κράτη-μέλη του NATO.
Εκεί βρίσκεται η έδρα του ρωσικού Στόλου της Βαλτικής και σημαντικές στρατιωτικές υποδομές.
Για τη Μόσχα, συνεπώς, δεν πρόκειται για κάποιο απομακρυσμένο στρατιωτικό φυλάκιο, αλλά για τμήμα της ίδιας της Ρωσικής Ομοσπονδίας με τεράστια στρατηγική σημασία.
Αυτό είναι το στοιχείο που συχνά χάνεται μέσα στη δημόσια συζήτηση περί «ρωσικής απειλής».
Από τη ρωσική οπτική, μια πραγματική στρατιωτική απόπειρα αποκλεισμού του Kaliningrad δεν θα ισοδυναμούσε με πίεση σε τρίτη χώρα ή με μία ακόμη κύρωση.
Θα αντιμετωπιζόταν ως άμεση ενέργεια εναντίον ρωσικού εδάφους.
Ακριβώς γι’ αυτό η Μόσχα επιχειρεί τώρα να καταστήσει το κόστος μιας τέτοιας κίνησης απολύτως σαφές πριν υπάρξει κρίση.
Οι δηλώσεις από τη Λιθουανία που προκάλεσαν συναγερμό
Η σημερινή αντιπαράθεση δεν δημιουργήθηκε σε πολιτικό κενό.
Τον Μάιο, ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Kestutis Budrys είχε δηλώσει ότι το NATO θα πρέπει να δείξει πως διαθέτει την ικανότητα να διαπεράσει τις ρωσικές άμυνες στο Kaliningrad και, εφόσον χρειαστεί, να καταστρέψει συστήματα αεράμυνας και πυραυλικές εγκαταστάσεις στην περιοχή.
Το Κρεμλίνο αντέδρασε με ιδιαίτερα σκληρό τρόπο.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov χαρακτήρισε τις δηλώσεις σχεδόν παράλογες και κατηγόρησε ορισμένες χώρες της Βαλτικής ότι υιοθετούν επικίνδυνα επιθετική ρητορική.
Λίγες ημέρες αργότερα, ο Vladimir Putin απάντησε επίσης, δηλώνοντας ότι η Ρωσία διαθέτει τα μέσα για να καταστρέψει οποιονδήποτε επιχειρήσει στρατιωτική επίθεση εναντίον του Kaliningrad.
Παράλληλα, δήλωσε ότι η Μόσχα εξακολουθεί να εμφανίζεται ανοικτή σε πολιτική διευθέτηση της σύγκρουσης στην Ουκρανία.
Έτσι, εκείνο που μπορεί από τη μία πλευρά να παρουσιάζεται ως επίδειξη αποτροπής, από την άλλη εκλαμβάνεται ως προετοιμασία επίθεσης.
Και εδώ βρίσκεται ακριβώς ο κίνδυνος.
Το προηγούμενο του 2022
Το Kaliningrad έχει ήδη βρεθεί μία φορά στο επίκεντρο μιας σοβαρής αντιπαράθεσης.
Το καλοκαίρι του 2022 η Λιθουανία περιόρισε τη διέλευση ορισμένων ρωσικών προϊόντων που υπάγονταν στις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Μόσχα αντέδρασε έντονα, θεωρώντας ότι δημιουργείται προηγούμενο οικονομικού αποκλεισμού του ρωσικού θύλακα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρειάστηκε στη συνέχεια να εκδώσει ειδικές οδηγίες.
Αυτές διευκρίνισαν ότι η μεταφορά ορισμένων προϊόντων μέσω σιδηροδρόμου μπορούσε να συνεχιστεί υπό ελέγχους, ενώ παρέμεναν απαγορευμένα μεταξύ άλλων στρατιωτικά αγαθά και τεχνολογίες διπλής χρήσης.
Το επεισόδιο έδειξε πόσο γρήγορα ένα τεχνικό ζήτημα κυρώσεων μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγική κρίση.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, όμως, το περιβάλλον είναι ακόμη πιο επικίνδυνο.
Η Βαλτική γεμίζει στρατιωτική δραστηριότητα
Η ρωσική προειδοποίηση συνδέεται επίσης με τη σημαντική αύξηση της στρατιωτικής δραστηριότητας του NATO στην ανατολική πτέρυγα.
Η Συμμαχία έχει ενισχύσει την αεράμυνα και την αντιπυραυλική άμυνα στη Βαλτική, έχει αυξήσει την παρουσία της στη Λιθουανία και πραγματοποιεί συχνές αεροπορικές και ναυτικές επιχειρήσεις στην περιοχή.
Μόλις στις 29 Σεπτεμβρίου, ο Mark Rutte δήλωσε ότι το NATO ενισχύει περαιτέρω την άμυνά του στη Λιθουανία, την παρουσία του στη Βαλτική και τις δυνατότητες αντιμετώπισης drones.
Η Συμμαχία υποστηρίζει ότι όλα αυτά αποτελούν αμυντικά μέτρα και υπενθυμίζει ότι θα υπερασπιστεί κάθε τμήμα του εδάφους των μελών της.
Για τις βαλτικές χώρες, αυτές οι κινήσεις αποτελούν προστασία απέναντι στη Ρωσία.
Για τη Μόσχα, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική: στρατεύματα, στρατιωτικές ασκήσεις, αεροσκάφη πληροφοριών, αναχαιτίσεις και συστήματα του NATO συγκεντρώνονται όλο και πιο κοντά σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή της Ρωσίας.
Το Reuters σημειώνει ότι η Μόσχα έχει επικαλεστεί ακριβώς αυτή την αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα ως μέρος της αιτιολογίας για τη νέα προειδοποίησή της.
Το παράδοξο της θέσης του NATO
Ο Mark Rutte απάντησε στη ρωσική προειδοποίηση δηλώνοντας ότι το NATO είναι αμυντική συμμαχία και ότι οι δραστηριότητές του δεν συνιστούν απειλή για τη Ρωσία.
Παράλληλα, κάλεσε τη Μόσχα να σταματήσει τις πυρηνικές απειλές.
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, όμως, είναι μια δεύτερη δήλωσή του.
Ο ίδιος ο γενικός γραμματέας του NATO είπε στις 30 Σεπτεμβρίου ότι δεν υπάρχει άμεση απειλή ρωσικής επίθεσης στο έδαφος της Συμμαχίας και ότι η εκτίμηση αυτή δεν έχει μεταβληθεί ουσιαστικά τους τελευταίους μήνες.
Αυτό δημιουργεί μια ουσιαστική αντίφαση στη δημόσια συζήτηση.
Από τη μία, οι ευρωπαϊκές χώρες καλούνται να προετοιμαστούν για μια ενδεχόμενη μελλοντική στρατιωτική απειλή από τη Ρωσία.
Από την άλλη, ο ίδιος ο επικεφαλής του NATO δηλώνει ότι δεν υπάρχει σήμερα επικείμενη ρωσική επίθεση.
Δεν σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν λόγο να ενισχύουν την άμυνά τους.
Η στραττιωτική επιχείρηση της Ρωσίας στην Ουκρανία αποτελεί προφανώς τον βασικό λόγο για τον οποίο η Πολωνία και οι βαλτικές χώρες αντιμετωπίζουν τη Μόσχα με ιδιαίτερη καχυποψία, σύμφωνα τουλάχιστον με τις δυτικές αναλύσεις.
Σημαίνει όμως ότι η πολιτική της αποτροπής πρέπει να αποφεύγει κινήσεις που η αντίπαλη πλευρά μπορεί να εκλάβει ως προετοιμασία αποκλεισμού ή επίθεσης.
Η πυρηνική προειδοποίηση και το πραγματικό διακύβευμα
Δεν υπάρχει τίποτε συνηθισμένο ή αμελητέο στην επίκληση πυρηνικών όπλων.
Η ρωσική προειδοποίηση είναι χαρακτηριστική ακριβώς επειδή υποδηλώνει πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει η Μόσχα ένα υποθετικό σενάριο απομόνωσης του Kaliningrad.
Το NATO, από την πλευρά του, τη χαρακτηρίζει μορφή πυρηνικής πίεσης και επιμένει ότι καμία άσκηση ή δραστηριότητά του δεν απειλεί ρωσικό έδαφος.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο τι δηλώνει κάθε πλευρά ότι σκοπεύει να κάνει.
Στις μεγάλες στρατιωτικές κρίσεις έχει συχνά μεγαλύτερη σημασία το τι νομίζει η άλλη πλευρά ότι πρόκειται να κάνεις.
Εάν η Μόσχα πιστέψει ότι προετοιμάζεται αποκλεισμός του Kaliningrad, ενώ το NATO θεωρεί τις ίδιες κινήσεις απλώς αμυντικές, το περιθώριο λάθους μειώνεται δραματικά.
Και σε μια περιοχή γεμάτη μαχητικά αεροσκάφη, πολεμικά πλοία, drones και πυραυλικά συστήματα, ένα λάθος μπορεί να έχει συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από την αρχική του σημασία.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να αντιμετωπίζει ελαφρά μια τέτοια κόκκινη γραμμή
Ο Dmitry Peskov παρουσίασε τη ρωσική διπλωματική κίνηση ως υπενθύμιση προς τους «θερμόαιμους» στην Ευρώπη ότι η Ρωσία διαθέτει επίσημα στρατηγικά και πυρηνικά δόγματα για την αντιμετώπιση σοβαρών απειλών.
Το μήνυμα της Μόσχας είναι ότι η ασφάλεια του Kaliningrad δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Το μήνυμα του NATO είναι ότι δεν σχεδιάζει επίθεση ή αποκλεισμό.
Αν και οι δύο αυτές δηλώσεις είναι πραγματικές θέσεις των δύο πλευρών, τότε υπάρχει ένας προφανής δρόμος για την αποφυγή κρίσης: να μη δημιουργούνται στρατιωτικά σενάρια που κάνουν την άλλη πλευρά να πιστεύει ότι η κόκκινη γραμμή πλησιάζει.
Η εναλλακτική είναι πολύ πιο επικίνδυνη.
Από την αποτροπή στην αυτοεκπληρούμενη προφητεία
Η μεγαλύτερη απειλή σήμερα δεν είναι απαραίτητα ότι κάποια πλευρά έχει αποφασίσει να ξεκινήσει πόλεμο.
Αντίθετα, ακόμη και ο Mark Rutte αναγνωρίζει ότι δεν υπάρχει άμεση ένδειξη πως η Ρωσία ετοιμάζεται να επιτεθεί στο NATO.
Η πραγματική απειλή είναι ότι και οι δύο πλευρές ενισχύουν συνεχώς τα στρατιωτικά τους μέτρα για να αποτρέψουν έναν πόλεμο που δηλώνουν ότι δεν θέλουν.
Η μία πλευρά αυξάνει δυνάμεις επειδή φοβάται τη Ρωσία.
Η Ρωσία απαντά επειδή θεωρεί ότι οι δυνάμεις αυτές μπορεί να στραφούν εναντίον της.
Το NATO βλέπει τη ρωσική αντίδραση ως απόδειξη ότι χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη στρατιωτική ενίσχυση.
Και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.
Το Kaliningrad βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο αυτού του μηχανισμού.
Η ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν καταλήγουν πάντοτε σε πόλεμο επειδή το σχεδίασαν.
Μερικές φορές καταλήγουν σε πόλεμο επειδή κάθε πλευρά ήταν πεπεισμένη ότι η άλλη θα επιτεθεί πρώτη.
Αυτός είναι ο λόγος που η νέα ρωσική προειδοποίηση δεν πρέπει ούτε να αντιμετωπιστεί ως απλή ρητορική ούτε να χρησιμοποιηθεί ως δικαιολογία για ακόμη περισσότερη στρατιωτική κλιμάκωση.
Το ουσιαστικό μήνυμα είναι πολύ πιο απλό: Το Kaliningrad αποτελεί ρωσικό έδαφος, το NATO δηλώνει ότι δεν σκοπεύει να του επιτεθεί και η Μόσχα δηλώνει ότι δεν προετοιμάζει πόλεμο με την Ευρώπη.
Αν όλες οι πλευρές εννοούν όσα λένε, τότε το ζητούμενο δεν είναι να αποδείξει κάποιος ποιος μπορεί να καταστρέψει ποιον.
Είναι να αποτραπεί η στιγμή κατά την οποία κάποιος θα επιχειρήσει να το αποδείξει.
www.bankingnews.gr
Η Μόσχα προειδοποίησε επίσημα τη Συμμαχία ότι οποιαδήποτε προσπάθεια αποκλεισμού του Kaliningrad θα μπορούσε να προκαλέσει στρατιωτική απάντηση με ολόκληρο το διαθέσιμο ρωσικό οπλοστάσιο — ακόμη και με πυρηνικά όπλα.
Πίσω από τη δραματική αυτή προειδοποίηση βρίσκεται ένα μεγαλύτερο πρόβλημα: η Βαλτική μετατρέπεται σταδιακά σε χώρο όπου στρατιωτικές ασκήσεις, αναχαιτίσεις, drones, κυρώσεις και απειλές μπορεί να δημιουργήσουν μια κρίση που κανείς δεν θα μπορέσει εύκολα να ελέγξει.
Η προειδοποίηση δεν διατυπώθηκε σε τηλεοπτική εκπομπή ούτε σε ανεπίσημη δήλωση Ρώσου αξιωματούχου.
Σύμφωνα με το Reuters, η Ρωσία απέστειλε επίσημο διπλωματικό έγγραφο στο NATO, χαρακτηρίζοντας την πορεία της Συμμαχίας «επικίνδυνη και απερίσκεπτη» και προειδοποιώντας ότι μια προσπάθεια απομόνωσης του Kaliningrad θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε άμεση στρατιωτική σύγκρουση.
Η ρωσική πλευρά αναφέρει ότι, εφόσον απειληθεί η εδαφική της ακεραιότητα, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει «ολόκληρο το οπλοστάσιο δυνάμεων και δυνατοτήτων» που διαθέτει, συμπεριλαμβανομένων πυρηνικών όπλων.
«Θα τελειώσει σύντομα»
Εξάλλου νέα προειδοποίηση προς τις ευρωπαϊκές χώρες απηύθυνε η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Maria Zakharova, δηλώνοντας ότι σε περίπτωση επίθεσης κατά της Ρωσίας η σύγκρουση θα είχε πολύ διαφορετικό χαρακτήρα και θα εξελισσόταν σε σύντομο χρονικό διάστημα.
«Εάν η Ευρώπη επιτεθεί στη Ρωσία, θα είναι ένας εντελώς διαφορετικός πόλεμος, θα είναι πολύ σύντομος», δήλωσε η Zakharova, σύμφωνα με το RIA Novosti.
Η Ρωσίδα αξιωματούχος υποστήριξε παράλληλα ότι η Μόσχα δεν απειλεί και δεν σκοπεύει να απειλήσει ευρωπαϊκές χώρες, επαναλαμβάνοντας τη θέση του Vladimir Putin ότι η Ρωσία διαθέτει τις δυνατότητες να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια εναντίον της.
Γιατί το Kaliningrad είναι κόκκινη γραμμή
Το Kaliningrad αποτελεί ρωσικό έδαφος αποκομμένο γεωγραφικά από την υπόλοιπη Ρωσία και βρίσκεται ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία, δύο κράτη-μέλη του NATO.
Εκεί βρίσκεται η έδρα του ρωσικού Στόλου της Βαλτικής και σημαντικές στρατιωτικές υποδομές.
Για τη Μόσχα, συνεπώς, δεν πρόκειται για κάποιο απομακρυσμένο στρατιωτικό φυλάκιο, αλλά για τμήμα της ίδιας της Ρωσικής Ομοσπονδίας με τεράστια στρατηγική σημασία.
Αυτό είναι το στοιχείο που συχνά χάνεται μέσα στη δημόσια συζήτηση περί «ρωσικής απειλής».
Από τη ρωσική οπτική, μια πραγματική στρατιωτική απόπειρα αποκλεισμού του Kaliningrad δεν θα ισοδυναμούσε με πίεση σε τρίτη χώρα ή με μία ακόμη κύρωση.
Θα αντιμετωπιζόταν ως άμεση ενέργεια εναντίον ρωσικού εδάφους.
Ακριβώς γι’ αυτό η Μόσχα επιχειρεί τώρα να καταστήσει το κόστος μιας τέτοιας κίνησης απολύτως σαφές πριν υπάρξει κρίση.
Οι δηλώσεις από τη Λιθουανία που προκάλεσαν συναγερμό
Η σημερινή αντιπαράθεση δεν δημιουργήθηκε σε πολιτικό κενό.
Τον Μάιο, ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Kestutis Budrys είχε δηλώσει ότι το NATO θα πρέπει να δείξει πως διαθέτει την ικανότητα να διαπεράσει τις ρωσικές άμυνες στο Kaliningrad και, εφόσον χρειαστεί, να καταστρέψει συστήματα αεράμυνας και πυραυλικές εγκαταστάσεις στην περιοχή.
Το Κρεμλίνο αντέδρασε με ιδιαίτερα σκληρό τρόπο.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov χαρακτήρισε τις δηλώσεις σχεδόν παράλογες και κατηγόρησε ορισμένες χώρες της Βαλτικής ότι υιοθετούν επικίνδυνα επιθετική ρητορική.
Λίγες ημέρες αργότερα, ο Vladimir Putin απάντησε επίσης, δηλώνοντας ότι η Ρωσία διαθέτει τα μέσα για να καταστρέψει οποιονδήποτε επιχειρήσει στρατιωτική επίθεση εναντίον του Kaliningrad.
Παράλληλα, δήλωσε ότι η Μόσχα εξακολουθεί να εμφανίζεται ανοικτή σε πολιτική διευθέτηση της σύγκρουσης στην Ουκρανία.
Έτσι, εκείνο που μπορεί από τη μία πλευρά να παρουσιάζεται ως επίδειξη αποτροπής, από την άλλη εκλαμβάνεται ως προετοιμασία επίθεσης.
Και εδώ βρίσκεται ακριβώς ο κίνδυνος.
Το προηγούμενο του 2022
Το Kaliningrad έχει ήδη βρεθεί μία φορά στο επίκεντρο μιας σοβαρής αντιπαράθεσης.
Το καλοκαίρι του 2022 η Λιθουανία περιόρισε τη διέλευση ορισμένων ρωσικών προϊόντων που υπάγονταν στις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Μόσχα αντέδρασε έντονα, θεωρώντας ότι δημιουργείται προηγούμενο οικονομικού αποκλεισμού του ρωσικού θύλακα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρειάστηκε στη συνέχεια να εκδώσει ειδικές οδηγίες.
Αυτές διευκρίνισαν ότι η μεταφορά ορισμένων προϊόντων μέσω σιδηροδρόμου μπορούσε να συνεχιστεί υπό ελέγχους, ενώ παρέμεναν απαγορευμένα μεταξύ άλλων στρατιωτικά αγαθά και τεχνολογίες διπλής χρήσης.
Το επεισόδιο έδειξε πόσο γρήγορα ένα τεχνικό ζήτημα κυρώσεων μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγική κρίση.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, όμως, το περιβάλλον είναι ακόμη πιο επικίνδυνο.
Η Βαλτική γεμίζει στρατιωτική δραστηριότητα
Η ρωσική προειδοποίηση συνδέεται επίσης με τη σημαντική αύξηση της στρατιωτικής δραστηριότητας του NATO στην ανατολική πτέρυγα.
Η Συμμαχία έχει ενισχύσει την αεράμυνα και την αντιπυραυλική άμυνα στη Βαλτική, έχει αυξήσει την παρουσία της στη Λιθουανία και πραγματοποιεί συχνές αεροπορικές και ναυτικές επιχειρήσεις στην περιοχή.
Μόλις στις 29 Σεπτεμβρίου, ο Mark Rutte δήλωσε ότι το NATO ενισχύει περαιτέρω την άμυνά του στη Λιθουανία, την παρουσία του στη Βαλτική και τις δυνατότητες αντιμετώπισης drones.
Η Συμμαχία υποστηρίζει ότι όλα αυτά αποτελούν αμυντικά μέτρα και υπενθυμίζει ότι θα υπερασπιστεί κάθε τμήμα του εδάφους των μελών της.
Για τις βαλτικές χώρες, αυτές οι κινήσεις αποτελούν προστασία απέναντι στη Ρωσία.
Για τη Μόσχα, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική: στρατεύματα, στρατιωτικές ασκήσεις, αεροσκάφη πληροφοριών, αναχαιτίσεις και συστήματα του NATO συγκεντρώνονται όλο και πιο κοντά σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή της Ρωσίας.
Το Reuters σημειώνει ότι η Μόσχα έχει επικαλεστεί ακριβώς αυτή την αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα ως μέρος της αιτιολογίας για τη νέα προειδοποίησή της.
Το παράδοξο της θέσης του NATO
Ο Mark Rutte απάντησε στη ρωσική προειδοποίηση δηλώνοντας ότι το NATO είναι αμυντική συμμαχία και ότι οι δραστηριότητές του δεν συνιστούν απειλή για τη Ρωσία.
Παράλληλα, κάλεσε τη Μόσχα να σταματήσει τις πυρηνικές απειλές.
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, όμως, είναι μια δεύτερη δήλωσή του.
Ο ίδιος ο γενικός γραμματέας του NATO είπε στις 30 Σεπτεμβρίου ότι δεν υπάρχει άμεση απειλή ρωσικής επίθεσης στο έδαφος της Συμμαχίας και ότι η εκτίμηση αυτή δεν έχει μεταβληθεί ουσιαστικά τους τελευταίους μήνες.
Αυτό δημιουργεί μια ουσιαστική αντίφαση στη δημόσια συζήτηση.
Από τη μία, οι ευρωπαϊκές χώρες καλούνται να προετοιμαστούν για μια ενδεχόμενη μελλοντική στρατιωτική απειλή από τη Ρωσία.
Από την άλλη, ο ίδιος ο επικεφαλής του NATO δηλώνει ότι δεν υπάρχει σήμερα επικείμενη ρωσική επίθεση.
Δεν σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν λόγο να ενισχύουν την άμυνά τους.
Η στραττιωτική επιχείρηση της Ρωσίας στην Ουκρανία αποτελεί προφανώς τον βασικό λόγο για τον οποίο η Πολωνία και οι βαλτικές χώρες αντιμετωπίζουν τη Μόσχα με ιδιαίτερη καχυποψία, σύμφωνα τουλάχιστον με τις δυτικές αναλύσεις.
Σημαίνει όμως ότι η πολιτική της αποτροπής πρέπει να αποφεύγει κινήσεις που η αντίπαλη πλευρά μπορεί να εκλάβει ως προετοιμασία αποκλεισμού ή επίθεσης.
Η πυρηνική προειδοποίηση και το πραγματικό διακύβευμα
Δεν υπάρχει τίποτε συνηθισμένο ή αμελητέο στην επίκληση πυρηνικών όπλων.
Η ρωσική προειδοποίηση είναι χαρακτηριστική ακριβώς επειδή υποδηλώνει πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει η Μόσχα ένα υποθετικό σενάριο απομόνωσης του Kaliningrad.
Το NATO, από την πλευρά του, τη χαρακτηρίζει μορφή πυρηνικής πίεσης και επιμένει ότι καμία άσκηση ή δραστηριότητά του δεν απειλεί ρωσικό έδαφος.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο τι δηλώνει κάθε πλευρά ότι σκοπεύει να κάνει.
Στις μεγάλες στρατιωτικές κρίσεις έχει συχνά μεγαλύτερη σημασία το τι νομίζει η άλλη πλευρά ότι πρόκειται να κάνεις.
Εάν η Μόσχα πιστέψει ότι προετοιμάζεται αποκλεισμός του Kaliningrad, ενώ το NATO θεωρεί τις ίδιες κινήσεις απλώς αμυντικές, το περιθώριο λάθους μειώνεται δραματικά.
Και σε μια περιοχή γεμάτη μαχητικά αεροσκάφη, πολεμικά πλοία, drones και πυραυλικά συστήματα, ένα λάθος μπορεί να έχει συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από την αρχική του σημασία.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να αντιμετωπίζει ελαφρά μια τέτοια κόκκινη γραμμή
Ο Dmitry Peskov παρουσίασε τη ρωσική διπλωματική κίνηση ως υπενθύμιση προς τους «θερμόαιμους» στην Ευρώπη ότι η Ρωσία διαθέτει επίσημα στρατηγικά και πυρηνικά δόγματα για την αντιμετώπιση σοβαρών απειλών.
Το μήνυμα της Μόσχας είναι ότι η ασφάλεια του Kaliningrad δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Το μήνυμα του NATO είναι ότι δεν σχεδιάζει επίθεση ή αποκλεισμό.
Αν και οι δύο αυτές δηλώσεις είναι πραγματικές θέσεις των δύο πλευρών, τότε υπάρχει ένας προφανής δρόμος για την αποφυγή κρίσης: να μη δημιουργούνται στρατιωτικά σενάρια που κάνουν την άλλη πλευρά να πιστεύει ότι η κόκκινη γραμμή πλησιάζει.
Η εναλλακτική είναι πολύ πιο επικίνδυνη.
Από την αποτροπή στην αυτοεκπληρούμενη προφητεία
Η μεγαλύτερη απειλή σήμερα δεν είναι απαραίτητα ότι κάποια πλευρά έχει αποφασίσει να ξεκινήσει πόλεμο.
Αντίθετα, ακόμη και ο Mark Rutte αναγνωρίζει ότι δεν υπάρχει άμεση ένδειξη πως η Ρωσία ετοιμάζεται να επιτεθεί στο NATO.
Η πραγματική απειλή είναι ότι και οι δύο πλευρές ενισχύουν συνεχώς τα στρατιωτικά τους μέτρα για να αποτρέψουν έναν πόλεμο που δηλώνουν ότι δεν θέλουν.
Η μία πλευρά αυξάνει δυνάμεις επειδή φοβάται τη Ρωσία.
Η Ρωσία απαντά επειδή θεωρεί ότι οι δυνάμεις αυτές μπορεί να στραφούν εναντίον της.
Το NATO βλέπει τη ρωσική αντίδραση ως απόδειξη ότι χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη στρατιωτική ενίσχυση.
Και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.
Το Kaliningrad βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο αυτού του μηχανισμού.
Η ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν καταλήγουν πάντοτε σε πόλεμο επειδή το σχεδίασαν.
Μερικές φορές καταλήγουν σε πόλεμο επειδή κάθε πλευρά ήταν πεπεισμένη ότι η άλλη θα επιτεθεί πρώτη.
Αυτός είναι ο λόγος που η νέα ρωσική προειδοποίηση δεν πρέπει ούτε να αντιμετωπιστεί ως απλή ρητορική ούτε να χρησιμοποιηθεί ως δικαιολογία για ακόμη περισσότερη στρατιωτική κλιμάκωση.
Το ουσιαστικό μήνυμα είναι πολύ πιο απλό: Το Kaliningrad αποτελεί ρωσικό έδαφος, το NATO δηλώνει ότι δεν σκοπεύει να του επιτεθεί και η Μόσχα δηλώνει ότι δεν προετοιμάζει πόλεμο με την Ευρώπη.
Αν όλες οι πλευρές εννοούν όσα λένε, τότε το ζητούμενο δεν είναι να αποδείξει κάποιος ποιος μπορεί να καταστρέψει ποιον.
Είναι να αποτραπεί η στιγμή κατά την οποία κάποιος θα επιχειρήσει να το αποδείξει.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών